Τετάρτη, 30 Οκτωβρίου 2013

Η Κρανιά


Η Κρανιά (Cornus mas L. - οικ. Cornaceae) είναι ένα φυλλοβόλος θάμνος-μικρό δέντρο που απαντάται αυτοφυές στη χώρα μας στα ορεινά κυρίως της βόρειας Ελλάδας αλλά και της κεντρικής αλλά ευδοκιμεί και σε ολόκληρη την νότια Ευρώπη και την νοτιοδυτική Ασία.

Χρησιμοποιείται ευρέως στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ ως καλλωπιστικό αλλά και στη βιομηχανία τροφίμων. Την συναντάμε πολύ συχνά σε κείμενα της αρχαίας Ελλάδας, στην παραδοσιακή κινέζικη ιατρική αλλά και στην ελληνική λαϊκή ιατρική. Η μελέτη τόσο για τις φαρμακευτικές ιδιότητες αυτού του φυτού όσο και για την δυνατότητα αξιοποίησης και καλλιέργειάς του είναι μεγάλη και έχει δώσει ήδη τα πρώτα αποτελέσματα και στην χώρα μας.

Διάφορα στοιχεία

Ο Όμηρος αναφέρει τα κράνα ως τροφή χοίρων ενώ ο Θεόφραστος αναφέρει τον καρπό ως "κράνιον". Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν πως τα κράνα είχαν και μαγικές ιδιότητες. Ο Όμηρος στην Ιλιάδα βεβαιώνει ότι η φοβερή Κίρκη παρέθεσε στον Οδυσσέα και την παρέα του, για τροφή "καρπόν κρανείας και άκυλλον βάλανον", κράνα δηλαδή και πουρναρίσια βαλανίδια.

Από τα παλιά χρόνια τα κράνα ήταν γνωστά για τις φαρμακευτικές τους ιδιότητες. Χρησιμοποιούνται ακόμη και στις ημέρες μας κατά της διάρροιας και εντερικών παθήσεων λόγω της στυπτικότητάς τους που οφείλεται στις τανίνες. Ο φλοιός, οι βλαστοί και οι ρίζες χρησιμοποιούνταν ως αντιπυρετικά. Στις ορεινές περιοχές της χώρας μας τα κράνα χρησιμοποιούνται κατά καρδιακών παθήσεων, κοιλόπονου, πόνων περιόδου, στομαχικών και εντερικών διαταραχών, ως χωνευτικό και ως τονωτικό κατά τη διάρκεια εργασίας. Εκχυλίσματα του φλοιού θεωρείται ότι θεραπεύουν την ψώρα των σκύλων.

To ξύλο της κρανιάς είναι σκληρότατο και αντοχής σε θραύση. Tα πιο γερά γκλιτσόξυλα των τσοπάνων γίνονται από νεαρούς βλαστούς κρανιάς. Κρανίσιες βέργες χρησιμοποιούσαν και οι δάσκαλοι, για το "εκπαιδευτικό" τους έργο και όχι μόνον. “Ακάρδιον και στερεόν όλον, όμοιον κέρατι την πυκνότητα και την ισχύν” χαρακτηρίζει το κρανόξυλο ο Διοσκουρίδης. Από ξύλο κρανιάς κατασκευάστηκε ο Δούρειος Ίππος της Τροίας. Κρανίσια ήσαν τα δόρατα των αρχαίων θηρευτών και των πολεμιστών του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Από το σκληρό ξύλο της κρανιάς κατασκευάζονται διάφορα μικροαντικείμενα.

Εμείς την γνωρίσαμε στα δάση της Ευρυτανίας και την αγαπήσαμε, συλλέξαμε τους καρπούς της και έπειτα αναζητήσαμε και μάθαμε πολλά περισσότερα γι αυτήν πράγμα που αξίζει να κάνετε και εσείς!



Ας την γνωρίσουμε από πιο κοντά... 
Παρακάτω δίνονται περιληπτικώς μερικές πληροφορίες. Για περαιτέρω εμβάθυνση κρίνεται σκόπιμη η αναζήτηση και μελέτη της βιβλιογραφίας την οποία συμβουλευτήκαμε και εμείς και παραθέτουμε στο τέλος του άρθρου. 

Ταξινόμηση

Βασίλειο:         PLANTAE
Υποβασίλειο:   Tracheobionta
Άθροισμα:       Spermatophyta
Υποάθροισμα: Magnoliophyta
Κλάση:            Magnoliopsida
Υποκλάση:      Rosidae
Τάξη:               Cornales
Οικογένεια:     Cornaceae
Γένος:             Cornus



Κοινές ονομασίες

Ελληνική: κρανιά ή μαυροβεργιά
Αγγλική: European cornel, cornelian cherry, golden glory dogwood
Γαλλική: cornouiller male

Ετυμολογία

Ετυμολογικά, η λέξη Cornus προέρχεται από το λατινικό «cornum» που σημαίνει «κέρας» στα ελληνικά. Η ονομασία αυτή οφείλεται στο ιδιαίτερα ανθεκτικό στη θραύση ξύλο των αντιπροσώπων του γένους Cornus.

Βοτανική Περιγραφή

Φύλλα: Αντίθετα, ωοειδή ή ελλειψοειδή, οξύκορφα με στρογγυλεμένη ή σφηνοειδή βάση και παρυφές λειόχειλες. Άνω επιφάνεια πράσινη, κάτω επιφάνεια θαμπά πράσινη, με 3-5 ζεύγη νεύρων.
Άνθη: Κίτρινα, εκπτύσσονται σε μασχαλιαία σφαιρόμορφα σκιάδια, που εμφανίζονται πριν την εμφάνιση των φύλλων, στήμονες που εναλλάσσονται με τα πέταλα, συνήθως τέσσερεις. Ωοθήκη υποφυής δίχωρη. Άνθηση από το Φεβρουάριο έως τον Απρίλιο.
Καρπός: Δρύπη, διαμέτρου 12-15 mm, κόκκινη, σαρκώδης , με ένα δίχωρο πυρήνα.
Φλοιός: Σκουροκάστανος και φολιδωτός.



Χρησιμοποιούμενα μέρη

Κατά καιρούς στην παραδοσιακή θεραπευτική έχουν χρησιμοποιηθεί o καρπός, ο φλοιός, οι βλαστοί και οι ρίζες του φυτού.

Χημικά συστατικά

Φλαβονοειδή (ανθοκυάνες), ουρσολικό οξύ, φαινολικές ενώσεις, ασκορβικό οξύ (βιτανμίνη C), τανίνες, οργανικά οξέα, πηκτίνες, κάλιο κ.α. Η περιεκτικότητα των κράνων σε βιταμίνη C είναι ιδιαίτερα υψηλή και σημαντικά μεγαλύτερη από την περιεκτικότητα άλλων φρούτων που φημίζονται γι αυτό.

Φαρμακευτικές ιδιότητες

Υπάρχουν επιβεβαιωμένες ενδείξεις μέσα από έρευνες και πειράματα για τις παρακάτω δράσεις:

Αντιδιαβητική δράση
Αντιοξειδωτική δράση
Αντιφλεγμονώδης δράση
Αντικαρκινική δράση

Από την παραπάνω παράθεση στοιχείων αλλά και από την μελέτη της βιβλιογραφίας προκύπτει αβίαστα το συμπέρασμα ότι μιλάμε για ένα ακόμα φυτό της ελληνικής γης το οποίο έχει ιστορικό φορτίο, επιστημονικό ενδιαφέρον αλλά και προοπτική αξιοποίησης. Ένα ακόμα πολύτιμο αυτοφυές φυτό λοιπόν!



Ας γνωρίσουμε λίγα ακόμα όσον αφορά την οικολογία και την δυνατότητα καλλιέργειάς του! 

Η κρανιά είναι μακρόβιο φυτό πολύ καλά προσαρμοσμένο στις κλιματικές και εδαφικές συνθήκες της χώρας μας. Ευδοκιμεί σε πλήθος εδαφών και συνήθως προτιμά τα ελαφρά όξινα έως ουδέτερα ( ph 6.0 -7,0 ) και περιοχές με καλά κατανεμημένες βροχοπτώσεις πάνω από 600 μέτρα υψόμετρο.Δεν προσβάλλεται από έντομα και ασθένειες και αυτό το κάνει ιδανικό για βιολογική καλλιέργεια ενώ ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του -που μπορεί να το φανταστεί κανείς εύκολα αν επισκεφτεί τους τόπους που αυτοφύεται- είναι το γεγονός ότι αντέχει σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες ( - 30 °C ).

Ανθίζει το χειμώνα, τους μήνες Ιανουάριο έως Φεβρουάριο και οι καρποί ωριμάζουν στα τέλη Αυγούστου με αρχές Σεπτεμβρίου έως και τον Οκτώβριο οπότε και παίρνουν ένα έντονο, γυαλιστερό κόκκινο χρώμα.

Πολλαπλασιάζεται -μάλλον δύσκολα- με διάφορους τρόπους: σπόρους , μοσχεύματα και παραφυάδες. Εάν κοπεί ή καεί, αναγεννάται από τις ρίζες. Σαν καλλιεργούμενο φυτό, η κρανιά σπάνια κλαδεύεται. Το κλάδεμα δεν πρέπει να γίνεται μέχρι το σημείο όπου φύονται τα άνθη, εφόσον αυτά σχηματίζονται στους βλαστούς του προηγούμενου έτους και όχι στη νέα βλάστηση.

Η συλλογή του καρπού γίνεται με άπλωμα διχτυών και δόνηση των κλαδιών. Ο καρπός πλένεται και ή καταναλώνεται νωπός ή ψύχεται την ίδια μέρα ή χρησιμοποιείται για την παρασκευή ποτών ,γλυκών και μαρμελάδας.

Στην Ευρώπη υπάρχουν διάφορες ποικιλίες με κίτρινους λευκωπούς και μωβ καρπούς. Η ποικιλία «jolico» παράγει νόστιμους και γλυκείς καρπούς, μεγάλους σε μέγεθος. Η ποικιλία «pioneer» φημίζεται για τους εύχυμους , γλυκείς και αρωματικούς αχλαδόμορφους καρπούς της που φτάνουν σε μέγεθος τα 35 χιλιοστά. Βέβαια πλέον υπάρχουν και οι κατοχυρωμένες ελληνικές ποικιλίες "Ντούλια 1" και "Ντούλια 2" οι οποίες πήραν και το όνομά τους από τον παραγωγό που μετά από πολύχρονη έρευνα και ενασχόληση τις δημιούργησε στην Κυψέλη Ημαθίας, τον Κωνσταντίνο Ντούλια. Μάλιστα είδη έχουν γίνει αναλύσεις και προκαταρκτικές μελέτες πάνω σε αυτές τις ποικιλίες με πολύ σημαντικά ευρήματα όσων αφορά την θρεπτική και φαρμακευτική τους αξία.

Υπέροχο φυτό, υπέροχοι καρποί...υπέροχο λικέρ!


Για την σύνταξη αυτής της ανάρτησης χρησιμοποιήθηκαν πληροφορίες από τα εξής:
- "Τα είδη του γένους Cornus (κράνα) στην πρόληψη και θεραπεία του σακχαρώδους διαβήτη", Ζιώγα Δήμητρα - Φαρμακοποιός ΑΠΘ
- "Κρανιά: Μια νέα σοβαρή εναλλακτική καλλιέργεια για ορεινές και ημιορεινές περιοχές της χώρα μας", Δρ Στέφανος Διαμαντής - Τακτικός Ερευνητής Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών (από άρθρο του περιοδικού "Γεωργία & Κτηνοτροφία)
- "Προκαταρκτικές παρατηρήσεις σε δύο ποικιλίες Κρανιάς", Δρ Θωμάς Σωτηρόπουλος - Αναπληρωτής Ερευνητής Ινστιτούτου Φυλλοβόλων Δέντρων Νάουσας, Αντώνης Πετρίδης - Υπ. Διδάκτωρ, καθ. Ιωάννης Θεριός - Εργ. Δενδροκομίας, Γεωπονική Σχολή ΑΠΘ

Επίσης πληροφορίες μπορείτε να βρείτε και παρακάτω:

Αν επιθυμείτε τη βοήθειά μας σε μια πιο εξειδικευμένη έρευνα πάνω σε αυτό το φυτό και την εγκατάστασή τους σε καλλιέργεια, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας!


Σημείωση: Αν σκέφτεστε να χρησιμοποιήσετε το φυτό αυτό, μέρη του ή προϊόντα που προέρχονται  από αυτό ως "φάρμακο" κάντε το με δική σας ευθύνη αφού συμβουλευτείτε κάποιον ειδικό και μη βασιστείτε απλά στις πληροφορίες αυτού του άρθρου!


Τρίτη, 30 Απριλίου 2013

Η Centaurea heldreichii στο περιοδικό "ΚΟΡΦΕΣ"...



Χαιρόμαστε ιδιαίτερα που το τεύχος "219" Απρίλιος-Ιούνιος 2013 του περιοδικού του βουνού "ΚΟΡΦΕΣ" φιλοξενεί στις σελίδες 44-45 και στη στήλη "Χλωρίδα-Πανίδα" δικό μας άρθρο στο οποίο παρουσιάζουμε την σπάνια, όμορφη, ενδημική και ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΗ Centaurea heldreichii της Βαράσοβας την οποία την έχουμε παρουσιάσει και εδώ μέσα σε ξεχωριστή ανάρτηση...

Στο μικρό αυτό αφιέρωμα-παρουσίαση δίνουμε τις κύριες πληροφορίες που αντλήσαμε από το "Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας" ενώ παρουσιάζουμε και φωτογραφικό υλικό!

Τέλος προχωράμε σε ένα ανοιχτό κάλεσμα προς όποιον ενδιαφέρεται και προφανώς προς ολόκληρη την αναρριχητική κοινότητα το οποίο θα το επαναλάβουμε και εδώ μέσα:


"[...] Οι επιστήμονες που μελέτησαν τον πληθυσμό του, θεωρούν σαν παράγοντες πίεσης του τον ανταγωνισμό από άλλα είδη & την βόσκηση και σαν κύριο παράγοντα απειλής του τις αναρριχητικές δραστηριότητες που αναπτύσσονται στην περιοχή. Επίσης μια σημαντική απειλή είναι η πιθανή εξόρυξη πέτρας από περιοχές που συναντάται το φυτό (Λιμνοπούλα) κάτι που πρέπει να απαγορευτεί για το μέλλον!

Οι αναρριχητές βέβαια έχουν συλλόγους, έχουν σχολές και πρέπει να έχουν και συνείδηση!

Είναι ανάγκη να προσέξουμε και να προστατεύσουμε αυτό το φυτό και αυτό είναι το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε καθώς η Βαράσοβα όπως και το σύνολο σχεδόν του φυσικού πλούτου της χώρας μας δέχεται επίθεση, καταστρώνονται σχέδια επιχειρηματικής «αξιοποίησης» από αυτούς που το μόνο που βλέπουν στα βουνά, τα δάση, τις ορθοπλαγιές και τις ακτές είναι η επιδίωξη για ακόμα περισσότερο εμπόρευμα και ακόμα περισσότερα κέρδη!

- Πόσους θα ενδιέφερε μία προσπάθεια που θα θέσει “υπό νέους όρους” την σχέση Κενταύρεας – αναρριχητών;

- Πόσοι θα ήθελαν & θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε μία επιτόπια μελέτη σε συνεργασία με τους επιστήμονες για την καταγραφή και την επισήμανση των πληθυσμών κατά μήκος των αναρριχητικών διαδρομών;

- Θα μπορούσε να γίνει κάτι τέτοιο πραγματικότητα;

- Θα μπορούσε κάτι τέτοιο να οργανωθεί σαν πρωτοβουλία Συλλόγων, εκπαιδευτών, Οδηγών Βουνού και όλης της αναρριχητικής “κοινότητας”;

Αν σας ενδιαφέρει και σας εκφράζει μια τέτοια προσπάθεια, αν μπορείτε να βοηθήσετε επικοινωνήστε στο routes.gr στο αντίστοιχο topic που έχει ανοιχτεί στην ενότητα «Ορεινό Περιβάλλον»
(link: http://www.routes.gr/Community/viewtopic.php?f=14&t=1628και στην ηλ.διευθυνση: nativeplantsofgreece@gmail.com. [...]"


Έχουμε την διάθεση με τις λιγοστές δυνατότητές μας να κάνουμε το κάτι παραπάνω γι αυτό το τόπο που τόσο αγαπάμε και μας ενδιαφέρει...! 



Τρίτη, 12 Μαρτίου 2013

Η λιμνοθάλασσα & τα φυτά της


Όλοι ή οι περισσότεροι την γνωρίζουν, γνωρίζουν για το ηλιοβασίλεμα της, για τα ψάρια της και την σπάνια & υπέροχη ορνιθοπανίδα της...

Λίγοι ή ελάχιστοι όμως γνωρίζουν την πλούσια χλωρίδα της, τις υπέροχες και σπάνιες φυτοκοινωνίες της και τα πάρα πολλά είδη φυτών που φιλοξενεί!

Στον επισκέπτη, αυτό το οικοσύστημα και αυτό το τοπίο, αφήνει ανάμικτα συναισθήματα. Πολλοί μας είπαν για την ομορφιά της, άλλοι όμως για την "ξεραΐλα" της. Άλλους πάλι τους ενοχλεί η μυρωδιά της και το γεγονός πως στα νερά της δεν μπορείς να κάνεις μπάνιο...έτσι νομίζουν!


Όπως και να έχει εμείς που την ζούμε από μικροί και από "τα μέσα", της χρωστάμε ένα όσο πιο πλήρες αφιέρωμα στα φυτά της σύμφωνα και με τις δυνατότητές μας βέβαια...! Και αυτό θα γίνει, σιγά σιγά ετοιμάζεται, το υλικό είναι αρκετό και αρκετά δύσκολο για τα μέτρα μας αλλά μάλλον θα την παλέψουμε!

Παρουσιάζουμε μόνο ένα πολύ μικρό δείγμα από όσα φυτά έχουμε αναγνωρίσει μέχρι τώρα καθώς και χαρακτηριστικές εικόνες τοπίου ενός όμορφου, σπάνιου και ευαίσθητου οικοσυστήματος!

Καλή απόλαυση...
Cakile maritima
Οικ. Brassicaceae
θαλασσόβρουβα



Centaurion erythraea
Οικ. Gentianaceae
κενταύριο, θερμοβότανο



Cynoglossum creticum
Οικ. Boraginaceae
κυνόγλωσσο, σκυλόγλωσσα



Echium plantagineum
Οικ. Boraginaceae



Euphorbia paralias
Οικ. Euphorbiaceae



Gladiolus italicus
Οικ. Iridaceae
γλαδίολος



Glaucium flavum
Οικ. Papaveraceae
κίτρινη παπαρούνα, γιαλόπικρα



Pancratium maritimum
Οικ. Amaryllidaceae
κρίνος της άμμου, θαλασσόκρινος


Vicia sp.
Οικ. Fabaceae



Το τοπίο της λιμνοθάλασσας είναι παράξενο και αφιλόξενο για τον μή μυημένο σε αυτήν και στις ανθρώπινες εργασίες & λειτουργίες που συντελούνται εκεί. 

Οι ψαράδες, οι μαμουνάδες, οι γεωργοί και οι βοσκοί από τα κοντινά χωριά όπως και η συντριπτική πλειοψηφία των Μεσολογγιτών βλέπουν κάτι διαφορετικό...

Για να καταλάβεις την λιμνοθάλασσα, να την κατανοήσεις, να δεις την απίστευτη ομορφιά της που ξεπερνάει τα όρια των καρτ-ποστάλ πρέπει να πλησιάσεις, όχι απλά να περάσεις γρήγορα-γρήγορα!

Τα πουλιά της, τα φυτά της, τα ψάρια της, όλος αυτός ο πλούτος οφείλεται ακρίβως σε αυτό το δήθεν αφιλόξενο τοπίο, στα γεωμορφολογικά, μετεωρολογικά και άλλα στοιχεία που το συνθέτουν.






Συνεχίζεται... και θα ολοκληρωθεί εν καιρώ με ένα πλήρες και όμορφο αφιέρωμα






Σάββατο, 2 Φεβρουαρίου 2013

Αγριολούλουδα στον Ταϋγετο


Βρεθήκαμε και εκεί! Σε μια πολύ σύντομη βόλτα τον Αύγουστο του 2012. 
Το υλικό μας είναι ενδεικτικό, πολύ μικρό μπροστά σε όσα έχει να "πει" αυτό το βουνό όσον αφορά τον πλούτο της βλάστησης του.

Εμείς, μαζί με τα αγριολούλουδα του αλπικού τοπίου, απολαύσαμε μια δροσερή ανατολή ηλίου και ένα ολιγόωρο περπάτημα. Σας το συστήνουμε ανεπιφύλακτα...




Acantholimon echinus ssp. echinus
Οικ. Plumbaginaceae
Ακανθολειμώνας αγκαθωτός  





Echinops ritro
Οικ. Asteraceae
Εχίνωψ ο Ρύτρος, αχινός 




Nepeta camphorata
Οικ. Lamiaceae




Sideritis clandestina
Οικ. Lamiaceae
Τσάι του βουνού, τσάι Ταϋγέτου





Onosma sp.
Οικ. Boraginaceae



Κράτησα για τέλος μια φωτογραφία του άγριου "Χαλασμένου Βουνού" γιατί αποτελεί πρόκληση και στόχο για το μέλλον!



Υ.Γ. Σύμφωνα με αυτήν τη λίστα στο πολύ ενδιαφέρον site www.mani.org.gr το είδος Nepeta camphorata είναι σπάνιο ενδημικό της ορεινής ζώνης του Κεντρικού Ταΰγετου (το σημειώνουμε!). Αυτό όμως που μου προξενεί το ενδιαφέρον και δεν κατάφερα να βγάλω άκρη σε βιβλιογραφία και βάσεις δεδομένων είναι το είδος του γένους Onosma που εντοπίσαμε. Στην ίδια ζώνη του Ταΰγετου (Κεντρικός Ταΰγετος - Ορεινή & Αλπική Ζώνη) εντοπίζονται δύο ενδημικά είδη του γένους αυτού, είναι τα Onosma taygetea & Onosma leptanthum. Παρόλα αυτά δεν μπορώ να ξέρω αν το φυτό που βρήκαμε είναι κάποιο από αυτά τα δύο είδη... 

Όποιος ξέρει να βοηθήσει...είναι ευπρόσδεκτος!